Anh hùng liệt sĩ Công an nhân dân Bùi Thị Cúc – Biểu tượng sáng ngời của lòng yêu nước và tinh thần cách mạng

Dù những năm tháng chiến tranh khốc liệt đã lùi xa, nhưng những chiến công và sự hy sinh của các anh hùng liệt sĩ mãi được lịch sử dân tộc khắc ghi. Trong đó, nữ Anh hùng liệt sĩ Công an nhân dân Bùi Thị Cúc – người con ưu tú của quê hương Xuân Trúc – là tấm gương sáng ngời về lòng yêu nước, tinh thần cách mạng kiên trung, bất khuất, mưu trí và dũng cảm. Chị đã anh dũng hy sinh khi vừa tròn 20 tuổi, để lại tấm gương bất diệt về người chiến sĩ Công an cách mạng. Sáu chữ vàng "Sống anh dũng, chết vẻ vang" do Chủ tịch Hồ Chí Minh truy tặng đã trở thành biểu tượng cao đẹp về cuộc đời và sự nghiệp của chị.

Liệt sĩ Công an nhân dân Bùi Thị Cúc tên thật là Trần Thị Lan, sinh năm 1930 tại làng Vân Mạc, xã Quang Trung, huyện Ân Thi, nay là thôn Vân Mạc, xã Xuân Trúc, tỉnh Hưng Yên. Chị sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo nhưng giàu truyền thống yêu nước và cách mạng. Là người con thứ năm trong gia đình có bảy anh chị em, tuổi thơ của chị gắn liền với những tháng ngày cơ cực, phải đi ở cho địa chủ và không có điều kiện đến trường. Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, chị trở về đoàn tụ với gia đình. Được giác ngộ cách mạng, chị tích cực tham gia học bình dân học vụ, hăng hái hoạt động trong các đoàn thể ở địa phương. Với lòng nhiệt huyết, tinh thần trách nhiệm và phẩm chất kiên cường, chị luôn hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao. Cuối năm 1947, chị được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam và được giao nhiệm vụ làm công tác phụ nữ, giữ chức Ủy viên Ban Chấp hành Hội Phụ nữ huyện Ân Thi.
Trong những năm 1947–1948, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước vào giai đoạn hết sức cam go, ác liệt. Thực dân Pháp và tay sai tăng cường khủng bố, đàn áp phong trào cách mạng, nhiều cơ sở bị tổn thất nặng nề. Trước tình hình đó, Tỉnh ủy Hưng Yên chủ trương củng cố cơ sở, giữ vững phong trào cách mạng, tăng cường lực lượng phá tề, trừ gian và đấu tranh chống các phần tử phản động. Được Huyện ủy Ân Thi tin tưởng giao nhiệm vụ làm công tác địch vận, chị được cử tham gia lớp bồi dưỡng nghiệp vụ do ngành Công an tổ chức. Tháng 12 năm 1949, chị chính thức trở thành cán bộ Công an, công tác tại Công an Quận III, tỉnh Hưng Yên, đảm nhiệm nhiệm vụ phản gián, địch vận, thu thập tin tức và nắm tình hình hoạt động của địch.
Để tạo vỏ bọc hoạt động hợp pháp, tổ chức cấp cho chị một số vốn nhỏ làm nghề buôn bán. Hằng ngày, chị gánh muối đến chợ gần bốt Cảnh Lâm bán hàng, từng bước tiếp cận binh lính và tên sếp bốt Nguyễn Doãn Nhi - một tên tay sai khét tiếng, gây nhiều tội ác với nhân dân và phong trào cách mạng địa phương. Mặc dù nhiều người hiểu lầm, cho rằng chị bỏ nhiệm vụ để lo làm ăn, nhưng chị vẫn âm thầm chịu đựng mọi điều tiếng, đặt lợi ích của cách mạng lên trên hết.
Bằng sự thông minh, gan dạ, khéo léo và bản lĩnh của người chiến sĩ Công an, chị nhanh chóng tạo được lòng tin của địch, từng bước đưa cơ sở cách mạng thâm nhập vào nội bộ địch. Nhờ đó, nhiều thông tin quan trọng về hoạt động của địch được chuyển kịp thời về tổ chức, góp phần giúp lực lượng cách mạng chủ động đối phó và giành nhiều thắng lợi.

Thực hiện kế hoạch của tổ chức, sáng ngày 12/5/1950, chị Bùi Thị Cúc đã khéo léo dụ tên Nguyễn Doãn Nhi đến nhà ông Ba ở thôn Vân Mạc theo đúng phương án đã định. Tại đây, lực lượng cách mạng đã tiêu diệt tên chỉ huy phản động, thu giữ một khẩu súng ngắn cùng nhiều tài liệu quan trọng rồi rút lui an toàn. Ngay sau đó, thực dân Pháp điên cuồng trả thù, huy động lực lượng lùng sục, bắt giữ 44 người dân địa phương, trong đó có nhiều đảng viên và cơ sở cách mạng. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, chị tạm lánh về quê ngoại nhưng do bị chỉ điểm nên đã bị địch bắt.Trong ngục tù, chị phải chịu đựng vô vàn cực hình tra tấn dã man. Mặc cho mọi thủ đoạn dụ dỗ, mua chuộc hay đe dọa, chị vẫn giữ vững khí tiết của người đảng viên cộng sản. Để bảo vệ tổ chức và đồng đội, chị nhận toàn bộ trách nhiệm về mình, nhờ đó các cơ sở cách mạng không bị lộ, nhiều người dân và cán bộ bị bắt đã lần lượt được trả tự do.Không khuất phục được ý chí sắt son của người nữ chiến sĩ cách mạng, ngày 15/5/1950, thực dân Pháp đã đưa chị ra hành hình bằng những hình thức vô cùng dã man. Chị anh dũng hy sinh khi mới tròn 20 tuổi, để lại tấm gương sáng ngời về lòng trung thành với Đảng, với Tổ quốc và Nhân dân.
Ghi nhận công lao và sự hy sinh cao cả ấy, ngày 15/1/1952, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 77/SL truy tặng đồng chí Bùi Thị Cúc Huân chương Độc lập hạng Ba và sáu chữ vàng bất hủ: "Sống anh dũng, chết vẻ vang".
Cuộc đời, sự nghiệp và sự hy sinh anh dũng của Anh hùng liệt sĩ Công an nhân dân Bùi Thị Cúc là biểu tượng sáng ngời của chủ nghĩa anh hùng cách mạng; là niềm tự hào của quê hương Xuân Trúc, của tỉnh Hưng Yên và của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam. Nhằm tri ân công lao, sự cống hiến và hy sinh anh dũng của Anh hùng liệt sĩ Công an nhân dân Bùi Thị Cúc; đồng thời giáo dục truyền thống yêu nước, cách mạng cho cán bộ, chiến sĩ và các tầng lớp Nhân dân, Công an tỉnh Hưng Yên đã phối hợp với các đơn vị chức năng của tỉnh, Cục Công tác chính trị, Tập đoàn Sun Group tham mưu Bộ Công an và UBND tỉnh Hưng Yên xây dựng Khu lưu niệm Anh hùng liệt sĩ Công an nhân dân Bùi Thị Cúc tại xã Xuân Trúc, tỉnh Hưng Yên.

Đến nay, các hạng mục của Khu lưu niệm đã cơ bản hoàn thành, sẵn sàng đưa vào khai thác, sử dụng. Ngày 08/7/2026, UBND tỉnh Hưng Yên đã ban hành Kế hoạch phối hợp tổ chức Lễ khánh thành Khu lưu niệm Anh hùng liệt sĩ Công an nhân dân Bùi Thị Cúc.Theo kế hoạch, Công an tỉnh Hưng Yên chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, đơn vị liên quan và chính quyền địa phương tổ chức Lễ khánh thành bảo đảm trang trọng, ý nghĩa, an toàn và thiết thực; đồng thời đẩy mạnh công tác tuyên truyền nhằm lan tỏa sâu rộng đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", "Đền ơn đáp nghĩa", khơi dậy niềm tự hào dân tộc, lòng biết ơn các thế hệ cha anh đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Khu lưu niệm Anh hùng liệt sĩ Công an nhân dân Bùi Thị Cúc không chỉ là nơi tưởng niệm, tri ân công lao to lớn của người nữ anh hùng cách mạng, mà còn là "địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống yêu nước, truyền thống cách mạng cho các thế hệ hôm nay và mai sau. Đây sẽ là điểm đến có ý nghĩa đặc biệt trong hành trình về nguồn, góp phần bồi đắp lý tưởng cách mạng, hun đúc lòng yêu nước, niềm tự hào về truyền thống vẻ vang của lực lượng Công an nhân dân và quê hương Xuân Trúc anh hùng./.
a